Gnó a chur ar bun

Eolas

Má tá tú ag brath gnó a bhunú tá roinnt ceisteanna nár mhór duit a chur san áireamh. Tá tacaí agus rialacha seachas a chéile i bhfeidhm, de réir do chuid tosca féin. B'fhéidir gur duine fostaithe nó dífhostaithe thú nó duine atá ag teacht anall go hÉirinn le gnó a chur ar bun. Léiríonn an cháipéis seo cuid den fhaisnéis thábhachtach nár mhór a bheith agat, mar aon le naisc chun na dtopaicí ábhartha.

Má tá tú féinfhostaithe agus má chuireann tú gnó ar bun, tá faisnéis sa láithreán gréasáin selfemployedsupports.ie faoi na seirbhísí agus teidlíochtaí atá ar fáil.

Struchtúir dhlíthiúla

Féadfaidh tú gnó a bhunú mar thrádálaí aonair, i gcomhpháirtíocht nó mar chuideachta theoranta. Braithfidh rogha an struchtúir ar an gcineál gnó a bhfuil tú ina bhun, ar na custaiméirí a bheidh agat agus ar do sheasamh maidir le riosca. Moltar duit dul i gcomhairle le haturnae nó le cuntasóir maidir le struchtúr do ghnó. Is tairseach é businessregulation.ie a chabhraíonn leat na príomhrialacháin a chuireann ar do ghnó a sainaithin.

Trádálaí Aonair: Tá sé éasca go leor dul i mbun gnó mar thrádálaí aonair ach má chliseann air seo d'fhéadfaí do shócmhainní pearsanta a úsáid le do chreidiúnaithe a íoc. Is é an príomhdhualgas atá ort ó thaobh an dlí clárú mar dhuine féinfhostaithe leis na Coimisinéirí Ioncaim (féach leat ‘Cáin agus ÁSPC' anseo thíos). Más mian leat ainm gnó a úsáid caithfidh tú é a chlárú leis an Oifig um Chlárú Cuideachtaí.

Comhpháirtíocht: Is éard atá i gcomhpháirtíocht 2 nó níos mó daoine teacht le chéile d'fhonn gnó a bhainistiú i bpáirt le chéile. Níor mhór an comhaontú comhpháirtíochta a chur á dhréachtú ag aturnae. Tá na comhpháirtithe comhfhreagrach as bainistíocht an ghnó agus má chliseann air seo tá na comhpháirtithe comhfhreagrach as na fiacha.

Cuideachta theoranta: Má bhunaíonn tú do ghnó mar chuideachta theoranta, is eintiteas dlíthiúil ar leith é an gnó. Má bhíonn fiacha ar an gcuideachta, ní bhíonn teideal de ghnáth ag na creidiúnaithe ach ar shócmhainní na cuideachta. Ní mór an chuideachta a chlárú leis an Oifig um Chlárú Cuideachtaí (OCC) agus ní mór tuarascálacha agus cuntais na cuideachta a chur faoi bhráid na hOCC gach bliain.

Tá tuilleadh eolais faoi na strruchtúir éagsúla seo ar láithreán gréasáin na hOCC. Féadfaidh tú d'ainm gnó agus do chuid tuairisceán bliantúil a chlárú agus a chomhdú leis an OCC ach úsáid a bhaint as CORE (Timpeallacht Cláraithe Cuideachtaí Ar-Líne).

Daoine dífhostaithe

Má tá tú dífhostaithe b'fhéidir go mbeidh teideal agat ar scéim an Liúntais Fiontraíochta um Fhilleadh ar Obair nó ar scéim an Liúntas Fiontraíochta Gearrthéarmach. Má tá tú ag cur gnó ar bun, b'fhéidir go bhfaighidh tú tacaí breise de bhun na scéime, mar shampla deontais le haghaidh oiliúna, taighde margaidh, pleananna gnó, agus le bheith in ann iasachtaí a fháil le fearas a cheannach.

Soláthraíonn an scéim Do Chuid Gnó a Chur ar Bun (SYOB) faoiseamh cánach do dhaoine atá dífhostaithe ar feadh 12 mhí ar a laghad, ag fáil íocaíocht leasa shóisialaigh agus atá ag cur gnó incháilithe ar bun. Ritheann an scéim ó 23 Deireadh Fómhair 2013 go 31 Nollaig 2016 agus soláthraíonn sé díolúine ó ioncam cánach ar feadh 2 bhliain (suas go dtí uasmhéid €40,000 sa bhliain) do dhaoine atá dífhostaithe ar feadh 12 mhí ar a laghad sula gcuirfidh siad a gcuid gnó ar bun. Tá tuilleadh faisnéise ar fáil sa treoir Revenue maidir leis an bhfaoiseamh Do Chuid Gnó a Chur ar Bun.

Náisiúnaigh choigríche

Ní chaithfidh saoránaigh an Limistéir Eorpaigh Eacnamaíoch (LEE) ná na hEilvéise cead a bheith acu gnó a chur ar bun in Éirinn. De ghnáth caithfidh daoine nach saoránaigh de chuid an LEE iad cead a fháil ón Aire Dlí agus Cirt agus Comhionannais le gnó a chur ar bun in Éirinn. D’fhéadfadh iad bheith incháilithe iarratas ar an gClár Infheisteoir Inimircigh nó ar an gClár Tionscnaimh d’Fhiontraithe. Más mian leo gnó miondíola, lónadóireachta, seirbhisí pearsanta nó gnóthaí dá samhail a bhunú, caithfidh siad iarratas a dhéanamh ar an scéim cead gnó.

Pleanáil gnó

Tugann na Boird Fiontar Contae agus Cathrach tacaí, lena n-áirítear deontais do ghnóthais áitiúla atá á mbunú nó á bhforbairt. Is é a ról acmhainneacht fiontair dúchasach a fhorbairt, gníomhaíocht gheilleagrach a spreagadh agus micreathionscadail (10 bhfostaí nó níos lú) a chur chun cinn. Tá faisnéis maidir le seimineáir, agus cúrsaí faoi do ghnó a chur ar bun, chomh maith le meantóireacht agus tacaíochtaí airgeadais ar fáil ar enterpriseboards.ie. Cuirfear líonra do 31 Oifig Áitiúil Fiontair suite i ngach údarás áitiúil in áit na Boird Chontae agus Chathrach. Soláthróidh siad tacaíochtaí do micrea-ghnóthaí agus gnóthaí beaga.

Is é New Frontiers clár forbartha d’fhiontraithe féideartha, a bheidh á chistiú agus á chomhordú ag Fiontar Éireann, le seachadadh go háitiúil ag 13 Institiúid Teicneolaíochta.

Maoiniú

Soláthraíonn Micreamhaoiniúcháin Éire iasachtaí do ghnéithe beaga nach bhfuil níos mó ná 10 bhfostaí acu, lena n-áirítear trádálaí aonair agus gnólachtaí nuathionscanta. Tá na hiasachtaí idir €2,000 agus €25,000 do thograí inmharthana ó thaobh tráchtála a raibh iarratas ar chreidmheas diúltaithe ag na bainc acu. Tá sonraí faoi conas iarratas a dhéanamh agus foirmeacha ar fáil ar microfinance.ie.

Is JobsPlus dreasacht fostóirí nua a spreagann fostóirí a fhostaíonn cuardaitheoirí poist ar an Beochlár. Tá 2 leibhéal dreasachta ann: €7,500 le haghaidh earcach atá dífhostaithe ar feadh idir 12 agus 24 mhí agus €10,000 le haghaidh earcach atá dífhostaithe níos mó ná 24 mhí. Is féidir le fostóirí incháilithe a earcaíonn fostaithe lánaimseartha ar nó i ndiaidh 1 Iúil 2013, iarratas ar an dreasacht a dhéanamh. Oibreoidh an dreasacht ar bonn treoirscéime ar dtús. Cuireadh JobsPlus in áit Postchúnamh Ioncaim agus in áit na Scéime Dreasachta Jabanna (ÁSPC) i gcomhair Fostóirí ach ní bhainfidh sé le rannpháirtithe reatha.

D’fhorbair Comhlachais na hÉireann agus Cónaidhm na mBaincéirí Éireannacha láithreán gréasáin, smallbusinessfinance.ie, do ghnólachtaí beaga a aimsíonn faisnéis maidir le maoiniú nó cistiú a gnó. Tá an fhaisnéis dírithe ar raon gnólachtaí, lena n-áirítear nuathionscanta, gnólachtaí bunaithe ag leathnú nó ag nuáil, gnólachtaí ag dul isteach i margaí easpórtála, nó gnólachtaí le deacrachtaí airgeadais.

Deacrachtaí creidmheasa

Bíonn deacracht ag go leor gnóthaí beaga creidmheas a fháil. Is treoir maidir le maoiniú a fháil do ghnóthaí beaga agus meánmhéide é Do Ghnó Do Bhanc (pdf). Cuimsíonn sé eolas ar conas iarratas chreidmheas bainc a ullmhú. D'fhoilsigh an Banc Ceannais na hÉireann Cód Iompraíochta d’Iasachtaí Gnó do Ghnóthais Bheaga agus Mheánmhéide athbhreithnithe (pdf) agus tháinig sé i bhfeidhm ar 1 Eanáir 2012.

Má tá gnó beag nó meánmhéide agat agus má dhiúltaíonn ceann de na bainc atá rannpháirteach d'iarratas ar chreidmheas is féidir leat iarratas a dhéanamh ar an Oifig um Athbhreithniú Creidmheasa chun do chás a athbhreithniú. Chun a bheith incháilithe le haghaidh athbhreithnithe ní mór d'iarratas a bheith déanta i scríbhinn. Tá foirm iarratais um iasacht bainc ar shuíomh gréasáin an Oifig um Athbhreithniú Creidmheasa. Cosnaíonn athbhreithniú idir €100 suas go dtí uasmhéid de €250.

Is é aidhm na Scéime Ráthaíocht Creidmheasa iasacht bhreise a spreagadh do ghnólachtaí beaga agus meánmhéide atá inmharthana ó thaobh tráchtála ach tá deacrachtaí acu rochtain ar chreidmheas a fháil. Faoin Scéim tabharfar cúnamh d’iarratasóirí incháilithe chun iasacht a fháil agus chun stair chreidmheas fhabhrach a bhunú. Is féidir tuilleadh a fháil sa leabhar faisnéise faoin Scéim (pdf). Tá Ceisteanna Coitianta do Chustaiméirí (pdf) agus sonraí na critéir cháilíochta (pdf) ar fáil freisin.

Má tá deacrachtaí agat le do chreidiúnaithe, is féidir leis an tSeirbhís Chomhairle Deonach Cuntasóirí Cairte (CAVA) comhairle agus cabhair saor in aisce le haghaidh do chúrsaí ghnólachta a thabhairt. Déan teagmháil le do Sheirbhís Fhaisnéise do Shaoránaigh nó do Sheirbhís Buiséadaithe agus Comhairle Airgid (SBCA) agus faigh amach an bhfuil an tseirbhís ar fáil acu.

Is seirbhís rúnda agus saor in aisce é SBCA dóibh siúd atá i bhfiacha nó go bhfuil fadhb acu ag bainistiú airgid. Tá tuilleadh eolais ar fáil inár ndoiciméad faoi fhiacha a láimhseáil.

Cáin

Leagfar cáin ar do ghnó de réir mar atá sé corpraithe ina chuideachta nó nach bhfuil. Más cuideachta é beidh cáin chorparáide inghearrtha air. Mura bhfuil sé corpraithe measfar gur trádálaí aonair thú agus íocfaidh tú cáin de réir an chórais féinmheasúnaithe. Tá tuilleadh eolais le fáil i selfemployed supports.ie agus ó na Coimisinéirí Ioncaim.

Cuideachtaí nua: Is féidir le cuideachtaí nua bheith díolmhaithe ó cháin chorparáide ar feadh 3 bliain agus beidh luach an faoiseamh nasctha leis an méid ÁSPC fhostóir atá íoctha ag cuideachta i dtréimhse chuntasaíochta suas go huasmhéid €5,000 do gach fostaí. San Acht Airgeadais 2012 síníodh an faoiseamh cánach do chuideachtaí a thosaíonn i 2012, 2013 agus 2014. San Acht Airgeadais 2013, síníodh an faoiseamh cánach seo chun ceadú aon fhaoiseamh cánach neamhúsáidte ón chéad 3 bhliain trádála a thabhairt ar aghaidh chuig úsáid i mbliana ina dhiaidh sin.

ÁSPC

Más duine féinfhostaithe thú íocfaidh tú ranníocaíochtaí árachais shóisialta Aicme S. Tá Treoir ÁSPC do Dhaoine Féinfhostaithe-SW74 ar láithreán gréasáin na Roinne Coimirce Sóisialaí.

Más fostóir tú agus cruthaíonn tú poist nua agus breise i 2012, b'fhéidir go raibh tú cáilithe chun díolúine ó ÁSPC d'fhostóirí le haghaidh na poist seo a fháil. I 2013 cuirtear an tionscnamh JobsPlus in áit na scéime seo. Is é aidhm an tionscnamh JobsPlus, fostóirí a spreagadh chun daoine dífhostaithe fadthéarmacha a d’fhostaigh – féach ‘Plean Gníomhaíochta do Phoist’ thíos.

Cearta fostaíochta agus oibleagáidí fostóirí

Má tá tú ag cur gnó ar bun agus má shocraíonn tú foireann a earcú, caithfidh tú clárú le haghaidh ÍMAT agus ÁSPC leis na Coimisinéirí Ioncaim. Is féidir leat faigh amach faisnéis maidir le d’oibleagáidí agus do dhualgais mar fhostóir, agus céard iad cearta na bhfostaithe ar selfemployedsupports.ie. Tá treoir d' fhostóirí atá ag bunú gnó le fostaí (pdf) ar fáil. Is féidir leat ár ndoiciméid faoi íosphá, íocaíocht leasa shóisialta (ASPC), saoire agus sláinte agus sábháilteacht a léamh.

Tuilleadh eolais

Féadfaidh tú tuilleadh eolais a fháil ar an láithreán seo faoi dul i mbun na féinfhostaíochta agus gnó a dhúnadh nó a dhíol. Tá foinsí faisnéise eile ar fáil, lena n-áirítear an treoir chun na féinfhostaíochta, Toil and Trouble (pdf) (Dua agus Diachair) agus bileog faoi thacaíocht airgeadais do ghnólachtaí Éireannacha (pdf). Is féidir bileog maidir le gnó a chur ar bun (pdf) ó shuíomh gréasáin Eagraíocht na hÉireann do Dhaoine Dífhostaithe.

Soláthraíonn do Bhord Fiontair Chathrach nó Chontae faisnéis, comhairle agus tacaíocht airgeadais do ghnóthaí áitiúil.

Is gníomhaireacht Rialtas Éireannach é Fiontraíocht Éireann atá freagrach i bhforbairt tionscail na hÉireann. Soláthraíonn sé comhairle agus tacaíocht airgeadais do ghnóthaí Tosú Ardacmhainne. Tá faisnéis maidir le gnó a chur ar bun ar a suíomh gréasáin.

Is gníomhaireacht Rialtas Éireannach é an tÚdarás Forbartha Tionscail na hÉireann atá freagrach in infheistiú nua in earnálacha déantúsaíochta agus trádáilte idirnáisiúnta as tíortha thar lear a fháil. Is féidir leis faisnéis faoi ghnó a bhunú in Éirinn a sholáthar agus deontais do chomhlachtaí ar mhaith leo bheith suite in Éirinn nó a gcuid oibríochtaí láithreach in Éirinn a leathnú.

Soláthraíonn na heagraíochtaí seo leanas a mbaill comhairle agus faisnéis maidir le gnó a bhainistiú: Comhlachas na nGnólachtaí Beaga agus Fiontair Bheaga agus Mheánmhéide na hÉireann.

Info2innovate, eolaire ar líne tacaíochtaí agus seirbhísí nuálaíochta d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide, foilsithe ag an Líonra Fiontar Eorpach.

Plean Gníomhaíochta do Phoist

Áirítear leis an bPlean Gníomhaíochta do Phoist 2013 réimse tacaíochtaí do dhaoine dífhostaithe, lena n-áirítear:

  • Ó 1 Iúil 2013, cuireadh dreasacht nua JobsPlus in áit na Scéime Dreasachta Jabanna (ÁSPC) i gcomhair Fostóirí agus in áit Postchúnamh Ioncaim – féach ‘Maoiniú’ thíos.
  • Dearbhán trádála ar líne de luach €2,500 níos mó gnólachtaí beaga agus mheánmhéide a spreagadh chun trádáil ar líne.
Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 24 March 2014

Catagóirí

Leas Sóisialach

Fostaíocht

Oideachas agus Oiliúint

Taisteal agus Áineas

Tithíocht

Ag bogadh tíre

Airgead agus Cáin

Teaghlach agus Caidrimh

Sláinte

Dlí

Gnóthaí Tomhaltóirí

Bás agus Méala

Rialtas in Éirinn

Comhshaol

Find a Citizens Information Centre

Inrochtaineacht

Privacy and Cookies

Téigh i dteagmháil linn

Séanadh

Faisnéis Earnála Poiblí a Athúsáid