Urlop macierzyński

Informacje

Kobieta, która zachodzi w ciążę podczas okresu zatrudnienia w Irlandii, ma prawo do urlopu macierzyńskiego. Wszystkie kobiety zatrudnione w Irlandii (również dorywczo), niezależnie od stażu pracy w danym przedsiębiorstwie ani tygodniowego wymiaru czasu pracy, mają prawo do urlopu macierzyńskiego w podstawowym wymiarze. Ponadto mogą wykorzystać dodatkowy, bezpłatny urlop macierzyński. Ustawy Maternity Protection Act 1994 (Ustawa z 1994 r. o ochronie macierzyństwa) i Maternity Protection (Amendment) Act 2004 (Poprawka do Ustawy z 2004 r. o ochronie macierzyństwa) określają ustawowe minimalne uprawnienia przysługujące kobiecie z tytułu macierzyństwa w okresie zatrudnienia, włącznie z urlopem macierzyńskim.

Wymiar urlopu macierzyńskiego rozpoczynającego się w dniu 1 marca 2007 r. lub po tej dacie wynosi 26 tygodni, a dodatkowego bezpłatnego urlopu macierzyńskiego – 16 tygodni.

Poprawka do Ustawy z 2004 r. o ochronie macierzyństwa zawiera wymóg wykorzystania co najmniej dwóch tygodni urlopu macierzyńskiego przed końcem tygodnia, w którym wypada planowany termin porodu, oraz co najmniej czterech tygodni po tym terminie. O sposobie wykorzystania pozostałej części urlopu macierzyńskiego decyduje kobieta. Z reguły pracownice wykorzystują 2 tygodnie urlopu przed porodem, a pozostałe po urodzeniu dziecka. Kobiety uprawnione do otrzymywania zasiłku macierzyńskiego (informacje na ten temat podano poniżej) są zobowiązane do wykorzystania co najmniej dwóch tygodni, ale nie więcej niż 16 tygodni urlopu macierzyńskiego przed końcem tygodnia, w którym wypada planowany termin porodu.

Świadczenia w okresie urlopu macierzyńskiego

Uprawnienia do otrzymywania świadczeń pieniężnych podczas urlopu macierzyńskiego zależą od postanowień zawartych w umowie o pracę. Pracodawcy nie mają obowiązku wypłacania świadczeń kobietom przebywającym na urlopie macierzyńskim. Kobieta ma prawo do zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez Departament Ochrony Spoleczna (Department of Social Protection), o ile opłacała składki na ubezpieczenie społeczne (PRSI) w wymaganej wysokości. Jednak umowa o pracę może uprawniać ją do dodatkowych świadczeń wypłacanych podczas urlopu macierzyńskiego – przykładowo pracownica może otrzymywać pensję w pełnej wysokości, pomniejszoną o kwotę otrzymywanego zasiłku macierzyńskiego.

Dodatkowy urlop macierzyński

Od 1 marca 2007 r. pracownica ma również prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze 16 tygodni, ale za ten okres nie przysługuje jej zasiłek macierzyński ani świadczenia wypłacane przez pracodawcę, chyba że umowa stanowi inaczej – szczegółowe informacje zamieszczono poniżej. W przypadku choroby w trakcie dodatkowego urlopu macierzyńskiego pracownica ma prawo wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o zakończenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Jeżeli pracodawca wyrazi na to zgodę, pracownica traci prawo do wykorzystania pozostałej części urlopu macierzyńskiego, ale uznaje się, że przebywa na zwolnieniu lekarskim i jest uprawniona do zasiłku chorobowego.

Dni świąteczne i urlop wypoczynkowy

Prawo do urlopu macierzyńskiego (włącznie z urlopem dodatkowym) obejmuje dni świąteczne wypadające podczas jego trwania. Uprawnienia pracowników do wliczenia dni świątecznych do urlopu określa rozdział 21 Ustawy z 1997 r. o wymiarze czasu pracy (Organisation of Working Time Act 1997).

Okres urlopu macierzyńskiego (włącznie z dodatkowym urlopem macierzyńskim) traktuje się jako równorzędny z okresem zatrudnienia i uwzględnia przy ustalaniu przysługującego wymiaru urlopu wypoczynkowego i uprawnień dotyczących dni świątecznych.

Urodzenie martwego dziecka i poronienie

W przypadku urodzenia martwego dziecka lub poronienia, które miało miejsce po upływie 24-tego tygodnia ciąży, pracownica ma prawo do urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze. Od 1 marca 2007 r. oznacza to, że ma prawo do urlopu macierzyńskiego w podstawowym wymiarze 26 tygodni oraz do urlopu dodatkowego w wymiarze 16 tygodni. Pracownicy, która spełnia wymogi wiążące się z wysokością składek PRSI, wypłaca się zasiłek macierzyński przez 26 tygodni urlopu macierzyńskiego w wymiarze podstawowym.

Do wniosku o przyznanie zasiłku macierzyńskiego po urodzeniu martwego dziecka należy dołączyć zaświadczenie lekarskie i formularz wniosku o przyznanie zasiłku macierzyńskiego, z potwierdzeniem planowanego i faktycznego terminu narodzin dziecka oraz stopnia zaawansowania ciąży (w tygodniach).

Urlop specjalny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią, narażonych na szkodliwe warunki pracy

Pracodawca powinien przeprowadzić oddzielną ocenę zagrożeń w odniesieniu do pracownic w ciąży oraz pracownic, które niedawno urodziły dziecko lub karmiących piersią. W przypadku stwierdzenia określonych zagrożeń należy je usunąć lub odsunąć pracownice od pracy w warunkach stwarzających te zagrożenia. Gdy żadne z tych rozwiązań nie jest możliwe, pracownicy przysługuje specjalny urlop z uwagi na szkodliwe warunki pracy, udzielony do czasu rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego. Podczas urlopu specjalnego pracodawca wypłaca pracownicy pełne wynagrodzenie przez okres pierwszych trzech tygodni, po upływie których przysługuje jej zasiłek z tytułu szkodliwych warunków pracy. Na stronie internetowej Urzędu ds. BHP (Health and Safety Authority) zamieszczono listę często zadawanych pytań dotyczących uprawnień przysługujących pracownicom w ciąży.

Prawo do urlopu macierzyńskiego przysługujące ojcu dziecka

Jeżeli matka umrze w okresie 40 tygodni po porodzie, wówczas ojcu przysługuje urlop macierzyński. W tych okolicznościach, ojciec ma prawo do urlopu, długość którego zależy od daty śmierci matki. Jeżeli matka umiera w okresie 24 tygodni od porodu, ma on opcjonalnie prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Jeżeli śmierć matki następuje ponad 24 tygodnie po porodzie, ojcu przysługuje urlop do 40 tygodnia po porodzie. Urlop rozpoczyna się w ciągu 7 dni od śmierci matki.

Przesunięcie terminu wykorzystania urlopu macierzyńskiego

W ściśle określonych warunkach, tj. w przypadku hospitalizacji dziecka, rozdział 7 Poprawki do Ustawy z 2004 r. o ochronie macierzyństwa przewiduje możliwość przesunięcia terminu wykorzystania urlopu macierzyńskiego. Prawo do przesunięcia terminu urlopu dotyczy zarówno kobiet przebywających na urlopie macierzyńskim, jak i na dodatkowym bezpłatnym urlopie macierzyńskim. Należy przy tym pamiętać, że pracodawca ma prawo odmówić zgody na przesunięcie terminu wykorzystania urlopu macierzyńskiego. Szczegółowe informacje na temat przesunięcia terminu wykorzystania urlopu macierzyńskiego zamieszczono w punkci 'Dodatkowe informacje'.

Powrót do pracy

Zgodnie z postanowieniami zawartymi w rozdziale 26 Poprawki do Ustawy z 2004 r. o ochronie macierzyństwa pracownica ma prawo powrotu na poprzednie stanowisko pracy, z zachowaniem warunków dotychczasowej umowy o pracę. W rozdziale 27 Ustawy stwierdza się, że w przypadku, gdy z uzasadnionych przyczyn praktycznych pracodawca nie jest w stanie zapewnić powrotu pracownicy na poprzednie stanowisko pracy, ma obowiązek zatrudnienia jej na odpowiednim stanowisku równorzędnym. Warunki pracy na nowym stanowisku nie powinny w znaczącym stopniu odbiegać od warunków na poprzednim stanowisku pracy.

W przeciwnym wypadku pracownica ma prawo do uznania okresu urlopu macierzyńskiego za równorzędny z okresem zatrudnienia. Jej warunki zatrudnienia nie mogą ulec pogorszeniu w wyniku wykorzystania urlopu macierzyńskiego; jeżeli w okresie wykorzystywania przez nią urlopu macierzyńskiego wynagrodzenie lub inne warunki pracy uległy poprawie, po powrocie do pracy pracownica również jest do nich uprawniona.

Składki na ubezpieczenie społeczne (PRSI): podczas otrzymywania zasiłku macierzyńskiego za pracownicę automatycznie odprowadzane są składki PRSI. Po powrocie do pracy pracownica, która wykorzystała dodatkowy bezpłatny urlop macierzyński, powinna wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o wypełnienie formularza Wniosek o opłacanie składek w okresie urlopu macierzyńskiego (application for maternity leave 'credits') (pdf).

W terminie do 26 tygodni po porodzie pracownica karmiąca piersią ma prawo do skróconego wymiaru czasu pracy przy zachowaniu pełnego wynagrodzenia.

Po podjęciu decyzji o zaniechaniu powrotu do pracy po zakończeniu urlopu macierzyńskiego pracownica ma obowiązek złożenia pracodawcy wypowiedzenia umowy o pracę w normalnym trybie.

Pracownica jest objęta ochroną przed bezprawnym zwolnieniem z pracy za domaganie się należnych jej praw wynikających z ustawodawstwa dotyczącego ochrony macierzyństwa – informacje zamieszczono poniżej w punkcie Jak składać podanie.

Badania lekarskie

Po stwierdzeniu ciąży pracownica ma prawo do zwolnienia z pracy w uzasadnionym wymiarze w celu przeprowadzenia badań lekarskich w związku z ciążą. Maksymalny ani minimalny wymiar czasu przeznaczonego na takie badania nie jest określony. Pracownicy przysługuje zwolnienie na czas niezbędny do przeprowadzenia każdego badania. Wlicza się do niego zarówno czas podróży do i z miejsca przeprowadzenia badań, jak i czas samej wizyty u lekarza.

Pracownica ma obowiązek przedstawienia pracodawcy świadectwa lekarskiego stwierdzającego ciążę oraz poinformowania go o terminie badań lekarskich z wyprzedzeniem 2 tygodni. Na wniosek pracodawcy po pierwszym badaniu powinna przedstawić mu zestawienie wyznaczonych terminów badań lekarskich. Po porodzie pracownicy przysługuje prawo do zwolnienia z pracy na badania lekarskie do 14 tygodni od daty porodu, z wliczeniem wykorzystanego po porodzie okresu urlopu macierzyńskiego. Pracownica ma prawo do wynagrodzenia za czas niezbędny do wykonania badań lekarskich, zarówno przed, jak i po porodzie.

Szkoła rodzenia

Pracownicy przysługuje również prawo do zwolnienia z pracy w celu uczestniczenia w wybranych zajęciach w szkole rodzenia. Uprawnienie to obejmuje jeden zestaw zajęć w szkole rodzenia, z wyjątkiem 3 ostatnich zajęć w ramach zestawu. Ojciec ma prawo do zwolnienia z pracy w celu wzięcia udziału w 2 ostatnich zajęciach w ramach zestawu, prowadzonych w szkole rodzenia.